Sống với sáu triệu một tháng ở thành phố lớn là được nhưng rất sát: phải giữ tiền nhà dưới khoảng một phần ba, tự nấu phần lớn bữa ăn, đi lại bằng xe máy hoặc phương tiện công cộng, và chấp nhận phần để dành chỉ vài trăm nghìn. Mục tiêu thực tế ở mức thu nhập này không phải là để dành được nhiều, mà là không nợ, có một quỹ đệm nhỏ và giữ được sức để tăng thu nhập về sau.
Mọi con số trong bài là ví dụ giả định, dựa trên mức giá phổ biến ở khu ngoại thành của các thành phố lớn; giá thực tế khác nhiều theo khu vực và thời điểm. Bài không phán mức sống nào là đúng; bài đưa ra một cách chia, thứ tự ưu tiên khi phải cắt, và những khoản không nên cắt dù tiền eo hẹp.
Một cách chia sáu triệu: ví dụ giả định
Người đi làm độc thân, ở ghép, đi xe máy, không phải gửi tiền về nhà. Đây là một cách chia, không phải chuẩn mực:
| Khoản | Số tiền | Tỷ lệ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tiền phòng (ở ghép) và điện nước | 1,9 triệu | 32% | Phòng hai người, chia đôi |
| Ăn uống | 1,9 triệu | 32% | Tự nấu bữa tối và mang cơm trưa phần lớn ngày |
| Xăng xe, gửi xe, sửa vặt | 0,5 triệu | 8% | Ở gần chỗ làm giúp giảm khoản này |
| Điện thoại, internet | 0,2 triệu | 3% | Gói cước vừa đủ, chia mạng với bạn cùng phòng |
| Đồ dùng cá nhân, thuốc men thông thường | 0,4 triệu | 7% | Mua theo danh sách, không mua theo khuyến mãi |
| Đi chơi, gặp bạn bè | 0,4 triệu | 7% | Khoản này nhỏ nhưng không nên bằng không |
| Học tập | 0,2 triệu | 3% | Sách cũ, khoá học trực tuyến giá thấp |
| Quỹ dự phòng | 0,5 triệu | 8% | Chuyển ngay ngày nhận lương |
Bảng này không có dòng "hiếu hỉ" và "gửi về nhà". Với nhiều người, hai khoản này là có thật và không nhỏ. Nếu bạn phải gửi về nhà mỗi tháng, khoản đó nên được trừ ra trước, rồi chia phần còn lại theo tỷ lệ tương tự, chấp nhận các dòng khác nhỏ đi.
Dòng quỹ dự phòng chỉ năm trăm nghìn nghe rất ít, nhưng sau một năm là sáu triệu, đủ cho một tháng chi tiêu. Đó là khác biệt giữa việc phải vay khi ốm và việc tự lo được.
Ba khoản lớn quyết định cả tháng
Tiền nhà: giữ dưới một phần ba. Đây là khoản cố định lớn nhất và khó đổi nhất trong ngắn hạn. Ở ghép, chọn phòng xa trung tâm hơn một chút nhưng gần tuyến đường đi làm, chọn nơi tính điện nước theo giá nhà nước thay vì giá chủ trọ tự đặt, đều giúp khoản này nhỏ lại đáng kể. Một lần chọn phòng tốt tiết kiệm được mỗi tháng trong nhiều năm, nhiều hơn mọi cách cắt vặt.
Ăn uống: tự nấu là đòn bẩy lớn nhất. Với ví dụ giả định, ăn ngoài cả ba bữa dễ vượt ba triệu; tự nấu bữa tối và mang cơm trưa đưa khoản này về khoảng hai triệu mà vẫn đủ chất. Nấu một lần cho hai bữa, đi chợ theo danh sách hai lần mỗi tuần, chia tiền chợ với bạn cùng phòng là những cách thường dùng.
Đi lại: khoảng cách quan trọng hơn phương tiện. Ở cách chỗ làm hai mươi cây số so với năm cây số khác nhau không chỉ ở tiền xăng mà ở giờ ngủ, sức khoẻ và thời gian. Khi cân nhắc chỗ ở, tính cả tiền đi lại và thời gian đi lại vào giá phòng.
Những khoản nên cắt trước
Khi tiền không đủ, thứ tự cắt quan trọng. Những khoản dưới đây thường cắt được mà ít ảnh hưởng sức khoẻ và công việc:
- Đồ uống mua ngoài hằng ngày. Ba mươi nghìn mỗi ngày làm việc là khoảng sáu trăm nghìn mỗi tháng, gần bằng khoản quỹ dự phòng trong ví dụ.
- Gói dịch vụ trả tiền định kỳ ít dùng. Ứng dụng xem phim, nghe nhạc, lưu trữ: giữ một cái dùng nhiều nhất, huỷ phần còn lại.
- Mua sắm theo khuyến mãi. Ngày hội giảm giá trên sàn thương mại điện tử là cái bẫy lớn với người thu nhập thấp vì món "rẻ" vẫn là món không cần.
- Giao đồ ăn. Phí giao và giá món qua ứng dụng thường cao hơn mua tại quán; nếu ăn ngoài, đến tận nơi.
- Nâng cấp điện thoại, đồ công nghệ khi đồ cũ vẫn dùng được.
Cắt những khoản này không có nghĩa là sống khắc khổ. Có thể giữ một hai thứ mang lại niềm vui thật, ví dụ một ly cà phê sáng thứ Bảy với bạn, và cắt những thứ chỉ là thói quen. Câu hỏi để phân biệt: nếu ngày mai không có thứ này, mình có thật sự thấy thiếu không?
Những khoản không nên cắt dù eo hẹp
Có những khoản khi cắt thì tiết kiệm được trước mắt nhưng làm bạn tốn hơn nhiều về sau. Thứ nhất là ăn đủ chất. Ăn mì gói thay cơm nhiều tuần liền để dồn tiền làm sức khoẻ sa sút, năng suất giảm, và một lần ốm có thể xoá sạch mấy tháng để dành.
Thứ hai là bảo hiểm y tế và khám bệnh khi cần. Người đi làm có hợp đồng thường đã có bảo hiểm y tế qua công ty; người làm tự do nên tìm hiểu bảo hiểm y tế theo hộ gia đình ở nơi cư trú. Trì hoãn khám vì sợ tốn tiền là cách tiết kiệm đắt nhất.
Thứ ba là một khoản nhỏ cho học tập và cho các mối quan hệ. Ở mức thu nhập này, con đường cải thiện chính là tăng thu nhập, và nó đi qua kỹ năng và những người biết bạn. Một quyển sách, một khoá học trực tuyến, một buổi cà phê với người đi trước đều là khoản đầu tư có lý.
Thứ tư là giấc ngủ. Nghe không liên quan đến tiền, nhưng nhiều người chọn làm thêm đến khuya hoặc ở thật xa để rẻ, rồi mất ngủ kéo dài. Thiếu ngủ làm quyết định chi tiêu kém hơn, dễ mua bốc đồng hơn và làm việc chính kém hơn.
Giữ nhịp nhiều tháng mà không kiệt sức
Sống sát mức thu nhập thấp không khó nhất ở tháng đầu, mà khó nhất ở tháng thứ tư, thứ năm, khi cảm giác thiếu thốn tích lại. Lúc đó rất dễ có một đợt tiêu bù: một bữa ăn đắt, một món đồ lớn, và cả tháng đổ vỡ.
Cách phòng là để sẵn khoản đi chơi nhỏ trong ngân sách và tiêu nó thật, không áy náy. Hiểu rằng đây là một chặng, không phải cả đời: ghi ra một mốc thời gian, ví dụ "mười hai tháng nữa thu nhập phải lên mức tám triệu", và những việc cụ thể để đi tới đó (học thêm một kỹ năng, nhận thêm việc, xin chuyển vị trí).
Nhìn vào con số quỹ dự phòng tăng dần mỗi tháng cũng giúp. Sau sáu tháng, ba triệu trong quỹ là bằng chứng rằng những gì bạn đang làm có kết quả. Nhiều người thấy động lực đến từ con số đó nhiều hơn từ bất kỳ lời khuyên nào.
Nếu sau khi đã cắt hết những gì có thể mà mỗi tháng vẫn âm, đừng lấp bằng vay. Vay nóng, vay qua ứng dụng không rõ nguồn gốc hay tín dụng đen ở mức thu nhập này rất dễ thành vòng xoáy không thoát được. Lúc đó cần nói chuyện với gia đình, tìm việc làm thêm có thời hạn, hoặc thay đổi lớn hơn như chuyển chỗ ở rẻ hơn.
Một tuần ăn uống khoảng bốn trăm bảy mươi nghìn: ví dụ giả định
Ăn uống là khoản linh hoạt nhất trong bảng, nên cũng là nơi kỷ luật được thử thách hằng ngày. Một nhịp tuần mà nhiều người ở ghép dùng:
- Tối Chủ nhật: lên thực đơn năm bữa trưa và năm bữa tối. Chọn món nấu một lần ăn hai bữa (thịt kho, canh, rau luộc), ghi danh sách đi chợ theo thực đơn.
- Sáng thứ Hai và tối thứ Tư: đi chợ hai lần. Chợ dân sinh gần nhà thường rẻ hơn siêu thị với rau và thịt; đồ khô như gạo, dầu, nước mắm mua theo tháng.
- Mỗi tối nấu dư một phần, chia hộp mang đi làm. Một nồi cơm điện và vài hộp đựng là toàn bộ dụng cụ cần có.
- Bữa sáng đơn giản ở nhà phần lớn ngày. Bánh mì, trứng, sữa; ăn sáng ngoài hai buổi mỗi tuần để còn có chút thay đổi.
- Cuối tuần ăn ngoài một bữa với bạn, nằm trong khoản đi chơi. Không tính vào tiền ăn để khỏi thấy có lỗi.
Nhịp này mất khoảng ba bốn giờ mỗi tuần cho việc đi chợ và nấu nướng. Đó là cái giá thật của việc giữ tiền ăn thấp. Nếu chia việc với bạn cùng phòng, mỗi người nấu vài tối, thời gian giảm đi một nửa và bữa ăn cũng đa dạng hơn.
Khi đã có thêm một chút: tiền tăng thêm đi đâu
Đầu tiên là quỹ dự phòng. Đưa quỹ lên mức đủ cho hai ba tháng chi tiêu trước mọi mục tiêu khác. Ở thu nhập thấp, một biến cố nhỏ có sức phá rất lớn.
Thứ hai là trả dứt các khoản nợ lãi cao nếu có. Trả góp điện thoại, dư nợ thẻ: mỗi đồng trả sớm là một đồng lãi không phải trả.
Thứ ba là khoản học tập. Tăng ngân sách học tập lên một chút có thể là cách nhanh nhất để thoát mức sáu triệu.
Sau cùng mới đến nâng mức sống. Đổi phòng tốt hơn, ăn ngoài nhiều hơn là chuyện bình thường khi thu nhập tăng, nhưng nên đi sau ba việc trên, và chỉ dùng một phần của phần tăng thêm. Một cách chia dễ nhớ cho mỗi lần tăng lương là một nửa cho quỹ và mục tiêu, một nửa cho đời sống; như vậy bạn vẫn thấy mình được hưởng thành quả mà khoảng cách giữa thu và chi vẫn rộng ra theo năm.
Câu hỏi thường gặp
Sáu triệu một tháng có đủ sống ở Hà Nội hay TP.HCM không?
Với người độc thân ở ghép, tự nấu ăn và không phải gửi tiền về nhà, thường đủ sống ở mức cơ bản, nhưng để dành được rất ít. Nếu ở một mình, ăn ngoài nhiều hay có nghĩa vụ gia đình, sáu triệu thường không đủ và cần tìm cách tăng thu nhập.
Có nên ở xa cho rẻ dù đi làm mất một tiếng?
Cân nhắc cả tiền xăng, thời gian và sức khoẻ. Phòng rẻ hơn năm trăm nghìn nhưng mất thêm một giờ đi lại mỗi ngày thường không đáng, vì bạn mất gần hai mươi giờ mỗi tháng và thêm tiền xăng. Trừ khi nơi xa có lợi thế khác như ở cùng người thân.
Lương thấp có nên tiết kiệm không hay tiêu hết cho thoải mái?
Nên để dành một khoản nhỏ đều đặn, dù chỉ ba bốn trăm nghìn. Mục đích không phải số tiền lớn mà là có quỹ đệm khi ốm hay mất việc, và tập thói quen sẽ rất có ích khi thu nhập tăng.
Có nên làm thêm buổi tối để tăng thu nhập?
Có thể, nếu không ảnh hưởng giấc ngủ và việc chính. Ưu tiên việc làm thêm giúp tăng kỹ năng hoặc mở ra cơ hội tốt hơn, thay vì chỉ đổi giờ lấy tiền. Đặt một giới hạn số giờ mỗi tuần để không kiệt sức.
Bạn bè rủ đi chơi tốn kém thì từ chối thế nào?
Nói thật một cách nhẹ nhàng rằng tháng này bạn đang để dành, và đề xuất một kiểu gặp rẻ hơn như cà phê, đi dạo, nấu ăn chung. Bạn bè tốt thường hiểu. Giữ một khoản đi chơi nhỏ trong ngân sách để không phải từ chối mọi lời rủ.
Tháng nào cũng thiếu tiền cuối tháng thì bắt đầu sửa từ đâu?
Ghi lại mọi khoản chi trong ba mươi ngày, sau đó xem ba khoản lớn nhất: tiền nhà, ăn uống, đi lại. Thường vấn đề nằm ở một trong ba khoản đó chứ không phải những khoản lặt vặt. Sửa một khoản lớn có tác dụng hơn cắt mười khoản nhỏ.