Người bận đọc được sách mỗi ngày không phải nhờ có nhiều thời gian hơn, mà nhờ gắn việc đọc vào một khoảng đã có sẵn trong ngày, đặt mức nhỏ đủ để không bao giờ phải bỏ, và chọn sách hợp với sức đọc của từng lúc. Mười trang mỗi ngày nghe ít, nhưng qua một năm là khoảng 3.600 trang, tức mười mấy cuốn sách cỡ vừa.
Bài này không bàn đọc sách gì cho hay hay đọc thế nào cho sâu. Nó chỉ trả lời một câu: làm sao để việc đọc có mặt trong ngày của bạn đều đặn, qua cả những tuần làm việc nặng nhất. Phần dưới gồm cách chọn giờ, chọn mức, chọn sách theo sức, cách đọc nhiều cuốn, chuyện bỏ sách dở, và kế hoạch bốn tuần đầu.
Vì sao người muốn đọc lại không đọc được
Hiếm ai không đọc vì không muốn. Hầu hết người bỏ dở việc đọc đều có cả chồng sách mua về chưa mở. Lý do thật thường nằm ở ba chỗ. Một, việc đọc không có giờ riêng, nên nó cạnh tranh với điện thoại trong mọi khoảng trống, và điện thoại luôn gần tay hơn. Hai, mức đặt ra quá lớn, kiểu "mỗi tuần một cuốn", nên tuần đầu bận là đã thấy thất bại. Ba, cuốn sách đang đọc không hợp với sức lúc đó: một cuốn lý thuyết dày cầm lên lúc 23 giờ sau một ngày họp thì đọc hai đoạn là díp mắt.
Cả ba lý do đều không liên quan tới ý chí. Chúng là chuyện sắp xếp, và sửa được bằng sắp xếp. Tin tốt là đọc sách có một lợi thế so với nhiều thói quen khác: nó không cần dụng cụ, không cần chỗ riêng, không cần thay quần áo. Một cuốn sách mỏng trong túi, mười phút chờ đợi, là đủ.
Một điều nên nói trước: đọc trên điện thoại hay máy đọc sách vẫn là đọc. Sách giấy có lợi thế là không có thông báo chen ngang, nhưng nếu đời sống của bạn chỉ có những khoảng trống trên xe buýt hay hàng chờ, sách điện tử là lựa chọn thực tế. Điều cần tránh là mở ứng dụng đọc sách rồi trôi sang ứng dụng khác, chứ không phải bản thân màn hình.
Chọn giờ đọc theo nhịp ngày của bạn
Không có giờ đọc tốt nhất cho mọi người. Có giờ hợp với đời sống của bạn. Bảng dưới gợi ý các khoảng hay có sẵn, kèm loại sách hợp và rủi ro thường gặp:
| Khoảng thời gian | Hợp với loại sách | Rủi ro | Cách giữ |
|---|---|---|---|
| 15 phút sau khi dậy | Sách cần tập trung: lý thuyết, chuyên môn | Bị điện thoại chen trước | Đọc trước khi mở điện thoại |
| Trên xe buýt, tàu, phà | Tiểu thuyết, tản văn, sách điện tử | Say xe, ồn | Sách nói cho chặng xóc |
| Nghỉ trưa | Sách chia chương ngắn, tiểu luận | Đồng nghiệp rủ đi | Đọc 15 phút đầu rồi mới tham gia |
| Chờ con tan học, chờ khám | Sách mỏng để sẵn trong túi | Không mang sách | Một cuốn "sách túi" luôn trong túi xách hoặc cốp xe |
| 30 phút trước khi ngủ | Tiểu thuyết, sách nhẹ | Ngủ gật, hoặc thức khuya vì cuốn quá hay | Đèn đọc riêng, đặt giờ dừng |
Phần lớn người đọc đều đặn có hai khoảng: một khoảng chính cố định và một khoảng phụ tuỳ cơ hội. Khoảng chính giữ nhịp, khoảng phụ bù cho ngày khoảng chính bị lỡ.
Đặt mức: trang hay phút
Đếm trang cho người thích thấy tiến độ. Mười trang mỗi ngày dễ kiểm, và nhìn bookmark dịch dần cho cảm giác đi được. Nhược điểm: sách khó thì mười trang có thể mất cả tiếng, dễ làm nản.
Đếm phút cho người đọc nhiều loại sách. Hai mươi phút mỗi ngày công bằng hơn giữa tiểu thuyết và sách chuyên môn. Nhược điểm: dễ đọc lướt cho hết giờ mà không nhớ gì.
Mức sàn là bắt buộc. Dù chọn cách nào, cần một mức sàn cho ngày tệ: hai trang hoặc năm phút. Ngày nào cũng ít nhất mở sách đọc được một đoạn thì việc đọc còn sống.
Đừng đặt mục tiêu theo số cuốn ngay từ đầu. Mục tiêu "năm mươi cuốn một năm" khiến nhiều người chọn sách mỏng, đọc vội, và bỏ những cuốn dày đáng đọc. Đếm số cuốn để nhìn lại cuối năm thì được; đặt làm chỉ tiêu thì thường làm hỏng việc đọc.
Một con số tham khảo. Người đọc trung bình đọc văn xuôi phổ thông khoảng 30 tới 40 trang một giờ, sách chuyên môn chậm hơn nhiều. Vì vậy hai mươi phút mỗi ngày thường tương đương mười tới mười lăm trang sách phổ thông.
Đọc hai cuốn song song: một nặng, một nhẹ
Một cách làm giúp nhiều người giữ nhịp là luôn có hai cuốn đang đọc cùng lúc: một cuốn cần tập trung, đọc vào giờ tỉnh táo; một cuốn dễ đọc, dành cho giờ mệt và những khoảng chờ. Như vậy không có lúc nào "không có sách hợp để đọc", và cuốn nặng không phải gánh cả những buổi tối kiệt sức.
Cách này khác với đọc tràn lan năm sáu cuốn cùng lúc, kiểu mỗi cuốn vài chương rồi bỏ đó. Hai là con số vừa phải: đủ để linh hoạt, không quá nhiều để mất mạch. Một số người thêm một cuốn thứ ba dạng sách nói cho lúc đi đường, nấu ăn, tập thể dục.
Khi chọn cặp sách, tránh hai cuốn cùng thể loại và cùng giọng. Hai cuốn tiểu thuyết trinh thám đọc song song dễ lẫn nhân vật; một cuốn tiểu sử và một cuốn truyện ngắn thì không. Cuốn nhẹ cũng không nhất thiết phải là sách giải trí; một tập tản văn, một cuốn sách ảnh có chú thích ngắn, hay một cuốn đã đọc lại lần hai đều hợp cho giờ mệt.
Bỏ sách dở là được phép
Nhiều người kẹt việc đọc nhiều tháng chỉ vì một cuốn sách không hợp mà họ thấy có lỗi nếu bỏ. Cuốn sách nằm đó, mỗi lần nhìn thấy là thấy ngại, nên không đọc gì cả. Đây là một trong những cách thói quen đọc chết lặng lẽ nhất.
Một quy tắc đơn giản hay được người đọc nhiều dùng: cho mỗi cuốn khoảng năm mươi trang. Đọc tới đó mà vẫn thấy nặng nề, không muốn mở ra, thì đặt xuống. Có thể quay lại sau, cũng có thể không bao giờ. Thời gian đọc trong đời có hạn, và dành nó cho một cuốn mình không muốn đọc là đổi chác lỗ.
Ngoại lệ là sách mình cần cho việc học hoặc công việc. Với những cuốn này, thay vì bỏ, hãy đổi cách đọc: đọc mục lục, đọc phần kết luận từng chương trước, chỉ đọc kỹ những chương liên quan tới việc của mình. Đọc chọn lọc một cuốn sách chuyên môn không phải là gian lận; đó là cách hầu hết người làm nghề đọc tài liệu.
Bẫy mua sách và những thứ trông giống đọc
Mua sách thay cho đọc sách. Cảm giác chọn một cuốn sách mới rất dễ chịu, và nó cho ảo giác đã tiến gần tới việc đọc. Một luật hữu ích: không mua cuốn mới khi còn hơn ba cuốn đã mua chưa mở. Ghi những cuốn muốn mua vào một danh sách chờ; nhiều cuốn sẽ tự rơi khỏi danh sách sau vài tháng.
Đọc tóm tắt sách thay cho sách. Bản tóm tắt cho biết ý chính, nhưng phần lớn giá trị của một cuốn sách hay nằm ở ví dụ, lập luận, những chỗ tác giả do dự. Tóm tắt có ích để quyết định có đọc cuốn đó hay không; nó không thay được việc đọc.
Lưu bài viết để đọc sau. Danh sách đọc sau trên điện thoại thường chỉ dài thêm. Nếu muốn đọc bài dài trên mạng, dành riêng một khoảng cho nó, coi như cuốn sách nhẹ, và xoá bớt danh sách mỗi tháng.
Chụp ảnh trang sách thay vì ghi. Ảnh chụp trang sách nằm im trong thư viện ảnh, hầu như không ai mở lại. Một dòng tự tay ghi, dù ngắn, giữ được ý lâu hơn nhiều so với một bức ảnh.
Ví dụ một tuần đọc của người làm giờ thất thường
Ví dụ giả định: anh K giao hàng, giờ làm thay đổi theo đơn, có ngày bắt đầu lúc 7 giờ, có ngày 10 giờ. Anh không có khoảng đọc cố định theo giờ, nên anh chọn điểm neo theo sự kiện: mười trang ngay sau bữa tối, dù bữa tối lúc 19 giờ hay 21 giờ. Cuốn sách nhẹ, một tập truyện ngắn, nằm trong cốp xe cho những lần chờ khách quá năm phút.
Tuần đầu anh đọc được năm tối, hai tối bỏ vì về quá muộn và ăn xong là ngủ. Trong những lần chờ khách, anh đọc thêm được khoảng ba mươi trang truyện ngắn, nhiều hơn anh tưởng. Tuần thứ hai, anh đổi mức sàn cho tối muộn thành hai trang, và chỉ còn một tối bỏ.
Điểm đáng học không nằm ở con số, mà ở cách anh K nhận ra đời sống của mình không có giờ cố định và chọn sự kiện cố định thay thế. Người làm ca, làm giao nhận, bán hàng theo mùa hay có con nhỏ thường ở tình huống giống vậy; lời khuyên "đọc lúc 6 giờ sáng mỗi ngày" không dành cho họ, nhưng cách gắn với một việc chắc chắn xảy ra thì dùng được.
Bốn tuần đầu cho người bắt đầu lại
Nếu đã lâu không đọc đều, đừng đặt kế hoạch cả năm. Bốn tuần, mỗi tuần thêm một mảnh:
- Tuần 1: chọn một khoảng chính, đọc mức sàn năm trang. Chọn một cuốn dễ đọc, mình thật sự tò mò, không phải cuốn "nên đọc".
- Tuần 2: nâng lên mười trang hoặc hai mươi phút. Bỏ một cuốn sách nhỏ vào túi cho những khoảng chờ.
- Tuần 3: thêm cuốn thứ hai, nặng hơn, cho giờ tỉnh táo nhất. Giữ cuốn dễ cho giờ mệt.
- Tuần 4: bắt đầu ghi một dòng sau mỗi buổi đọc: một ý, một câu đáng nhớ, một câu hỏi. Không cần tóm tắt.
- Cuối tuần 4: đếm số ngày đã đọc. Nếu trên 20 ngày, giữ nguyên nhịp ít nhất thêm một tháng trước khi nâng mức. Nếu dưới 15, xem lại khoảng chính có hợp không.
Dòng ghi chép ở tuần 4 có vẻ phụ nhưng đáng giữ. Sau vài tháng, xem lại các dòng đó cho bạn thấy mình đã đọc được những gì, điều mà ký ức thường không giữ nổi.
Câu hỏi thường gặp
Nghe sách nói có tính là đọc sách không?
Với mục đích tiếp nhận nội dung, nghe sách là một cách hợp lệ, nhất là với tiểu thuyết, tiểu sử, sách phổ thông. Với sách cần suy ngẫm, ghi chú, quay lại đoạn trước, đọc chữ thường thuận tiện hơn. Nhiều người kết hợp cả hai tuỳ lúc.
Đọc trước khi ngủ có làm khó ngủ không?
Với sách giấy và đèn đọc dịu, nhiều người thấy đọc giúp thư giãn trước khi ngủ. Một số nghiên cứu ghi nhận đọc trên thiết bị phát sáng gần giờ ngủ có thể làm buồn ngủ đến chậm hơn đôi chút. Nếu bạn khó ngủ, thử sách giấy và đặt giờ dừng cố định.
Làm sao nhớ được nội dung đã đọc?
Ghi một dòng sau mỗi buổi đọc, và khi xong cuốn sách thì viết vài câu về điều mình sẽ áp dụng hoặc điều làm mình nghĩ khác. Kể lại cho người khác nghe cũng giúp nhớ. Không cần nhớ hết, chỉ cần giữ lại phần có ích với mình.
Bao nhiêu trang mỗi ngày là đủ?
Không có con số đúng cho mọi người. Mười trang mỗi ngày là mức nhiều người đi làm giữ được lâu dài. Quan trọng hơn con số là ngày nào cũng đọc ít nhất một chút, vì đều đặn mới giữ được thói quen qua nhiều năm.
Có nên tham gia câu lạc bộ đọc sách không?
Câu lạc bộ cho bạn hạn chót tự nhiên và người để trao đổi, giúp giữ nhịp tốt. Nhược điểm là phải đọc sách người khác chọn. Một cách cân bằng là để sách câu lạc bộ làm cuốn nặng, còn cuốn nhẹ thì tự chọn theo ý mình.